2022-10-24 Zienswijze

Zaanstad, 24 oktober 2022

Zienswijze Inspraak voorlopige oplossing project Guisweg

 SAMENVATTING

Na Inverdan bepaalt dit project voor vele jaren leefbaarheid en verkeersafwikkeling in de gemeente.
Eerdere rapporten (Movares 2017) geven een geheel ander beeld ten aanzien van kosten en technische merites dan de “oplossingen 1 (verdiept spoor) en 4 (verdiepte weg) uit de snelkookpan”. Deze snelkookpan is ook op basis van Movares info uitgewerkt.
Deskundigen geven aan dat oplossing 1 wellicht een kostenbesparing kan opleveren, die een aanzet kan zijn voor de derde ontsluiting Westerwatering. Verkeertechnisch biedt deze oplossing ook grote voordelen.
 
Wij adviseren met nadruk dit verder te onderzoeken voordat een definitieve keuze wordt gemaakt. Het spreekt vanzelf dat wij hieraan graag onze medewerking willen verlenen.Onderstaande uiteenzetting verklaart deze zienswijze. De meeste van de aangehaalde stukken zijn in het bezit van de gemeente en/of VRA. Enkele die ontbreken sturen wij hierbij in bijlage.
Voorop dient te worden gesteld dat de informatie die wij in de loop van de jaren aan B&W, SRA en Gemeenteraad van Zaanstad hebben voorgelegd, gebaseerd is op inzichten van ons behulpzaam zijnde deskundigen. Dit betreft o.a. bouwtechniek, bouwfinanciën, tunnelbouw, MKBA opzet en beoordeling, overheid procedures, juridische zaken.

Voorgeschiedenis.

Na verscheidene momenten van overleg besloot de gemeenteraad op 18 januari 2018 het voorstel van B&W te accorderen om met de partners in de regio een gezamenlijke verkenning te starten naar (de haalbaarheid van) een verdiepte ligging van het spoor in de omgeving van de Guisweg.

Voorgaande correspondentie hiervoor betreft:

27-03-2014 Overleg ProRail – Hart voor Stad; 1 ProRail adviseert uit te gaan van verdieping spoor zonder ondergronds station.

23-06-2015 Raadsinformatiebrief Burgerinitiatief Hart voor Stad ten behoeve van Spoorse Doorsnijdingen / Guisweg.

19-10-2015 Project bespreking (gemeente, Movares, HvS).

23-11-2015 Movares Kosten vergelijking.

01-11-2016 Zaanstad connected; Stelling “De verdiepte ligging van het spoor met verdiept station Zaanse Schans heeft vanuit de samenhang infrastructuur stad sterk de voorkeur”. Bijdragen voor dit rapport van vertegenwoordigers van Gemeente Zaanstad, Ministerie van I&M, Stadsregio Amsterdam, Provincie Noord Holland, Gemeente Oostzaan, ProRail en Palmbout Urban Landscapes.

01-08-2016 Movares Verkenning oplossing verkeersproblematiek Zaandijk.

23-08-2016 Hart voor Stad; reactie rapport Movares.

19-10-2016 Project bespreking; Nienke v.d. Linde Movares, Bart Slavenburg Movares, Alexandre Vanhoutte Prorail, Wouter van Ieperen SRA, Pascal Legras Znstd, Sjoerd Tuinstra Znstd, Eric de Niet Znstd, Cr. Engelsman VRA Will Evers HvS.

13-04-2017 Moveres rapport; Stelling “Van de onderzochte varianten is de verdiepte ligging van het spoor het meest kansrijk om verder uitgewerkt te worden. De andere oplossingen zijn (meer) suboptimaal of vallen af vanwege ruimtelijke inpassing en/of kosten. De kosten voor deze verdieping werden ingeschat op € 75 M (variant 1a bouwkosten €50M fasering € 25 M).

18-01-2018 B&W raadsvoorstel; gaan voor verdiept spoor tussen de twee stations.

22-01-2018 Hart voor Stad; memo aan B&W; kiest voor voorkeursvariant verdiept spoor tussen de twee stations.

ZAANSTAD CONNECTED (Nov. 2016 Gemeente, Prov. NH, SRA, Min. I&M)

Autotunnel: De aanbeveling is dat dit geen erg bruikbare optie is. De optie maakt vooral duidelijk dat het verdiepen van de provincialeweg geen stedelijke kwaliteitswinst oplevert. Waar de dwarsrelaties echt een onoverkoombaar probleem opleveren, is het voor de stad beter om het spoor te laten zakken.

Omslag

14-03-2019 VRA Eindrapportage verkenning.

In deze eindrapportage wordt in de z.g. snelkookpan vastgesteld dat oplossing van het probleem overweg Guisweg d.m.v. verlaging van de spoorbaan een bedrag van € 257 M aan kosten zou geven. De kosten voor een oplossing d.m.v. een autotunnel wordt ingeschat op € 130 M.
 
Wij hebben vanaf dat moment getracht duidelijkheid te krijgen wat dit grote verschil € 75 M (zoals eerder door Movares gerapporteerd) tegenover € 257 M kon veroorzaken. Na veel druk liet men ons weten dat ook het laatst genoemde bedrag door Movares werd opgegeven. Het z.g. snelkookpan overzicht was daar het resultaat van.
Om verdere duidelijkheid daarover te krijgen schreven wij de gemeente aan. Het antwoord daarop: 02-02-2021 Gemeente; “toelichting waarom niet voor verdiept spoor is gekozen”.
Dit antwoord gaf geen duidelijkheid. Er wordt gesproken over uitgebreider scope maar niet wordt verklaard wat deze uitbreiding behelst.
 
Hoewel wij in de jaren 2015 – 2017 intensief- en vriendschappelijk kontakt met Movares hebben gehad wilde deze op ons verzoek geen duidelijkheid geven over deze ommezwaai. 16-03-2021 Movares; Reactie, “Movares leverde adviesdiensten aan de Gemeente en VRA, maar is geen partij in politieke vraagstukken”. Bijlage 1.
Ook de gemeenteraad heeft twijfels en besluit aan te dringen op een 2nd opinie en een MKBA. Op 12 jan 2022 vindt dan in het gemeentehuis overleg plaats waarbij de omvang van een 2nd opinie (Kodos) en een MKBA (Decicio) voor het verdiepte spoor wordt afgesproken. Pas in mei 2022 ontvangen wij een verslag daarvan zonder de bijlagen. Deze bijlagen worden ons na navraag eind augustus 2022 toegezonden. Pas dan blijkt ons wat onder “uitgebreider scope” wordt bedoeld. Het oorspronkelijk concept verdiept spoor over korte afstand, waarvoor op 18 jan 2018 de Raad goedkeuring gaf, bleek met veel onnodige aanvullingen aangepast. Het gevolg daarvan was een zeer aanzienlijke stijging van kosten.
 
2nd opinie door Kodos
Bij de opstelling van de 2nd opinie werd Hart voor Stad buitengesloten. Op vragen vanuit de Raad werd door B&W gesteld: “In de voorbereiding op de uitvoering van de MKBA en de second opinion op de kostenraming is met een delegatie van de raad op 12 januari 2022 de onderzoeksopdracht afgebakend én is de procesafspraak gemaakt dat verder overleg met de raadsleden niet nodig was” Maar de leden van Hart voor Stad zijn toch geen raadsleden? Evenmin zijn dat de vertegenwoordigers van VRA. waar Kodos wel uitgebreid mee overlegde. Voor de uitvoering van deze 2nd opinie ontving Kodos enkele documenten als basis voor deze studie. Na ontvangst van het rapport bleek dat een groot aantal door Hart voor Stad ingediende stukken daarbij hebben ontbroken. Dit was voor ons aanleiding om door middel van een overzicht onze opmerkingen in te leveren. Deze opmerkingen betroffen een groot aantal punten die het resultaat van de 2nd opinie ter discussie stelde. De gemeente beschikt over dit overzicht inclusief daaruit voortvloeiende reacties van Kodos en Hart voor Stad. Zie
Konklusie: Het gevolg van deze gang van zake is dat deze 2nd opinie geen duidelijkheid verschaft over de reële kosten van verdiept spoor tussen de twee stations overeenkomst het op 18 jan. 2018 genomen raadsbesluit.
 
MKBA door Decicio
In dezelfde bijeenkomst van 12 jan. 2022 werd ook besloten tot een MKBA. Als basis daarvoor werd een verdieping van de spoorbaan genomen vanaf Provincialeweg - overweg richting Purmerend tot voorbij station Zaandijk. Dit betekende een verdiept spoor over een afstand van 2500 meter met twee verdiepte stations en twee waterpassages.
Het spreekt vanzelf dat deze MKBA niet als basis mag dienen voor een beoordeling van de haalbaarheid van een verdiept spoor over korte afstand tussen de twee stations.
Desondanks werd in de technische raadsbijeenkomst dd. 27 sept. 2022 als bevestiging voor de keuze van de autotunnel gesteld: “MKBA-light verdiept spoor bevestigt (eerdere) keuze”. Bijlage 2 27-09-2022 Raadspresentatie.
Konklusie: Deze vaststelling is geheel ten onrechte.
 
MKBA door Arcadis
Tegelijkertijd werd in opdracht van VRA door Arcadis een MKBA uitgevoerd voor de autotunnel onder het spoor ter hoogte van het viaduct A8.
Deze MKBA gaf aanleiding tot enkele zeer ter zake doende bemerkingen. Deze bemerkingen verlagen baten van de autotunnel aanzienlijk (bijlage 3 15 okt. 2022 analyse QS MKBA).
Konklusie: De MKBA is onvolledig en een MKBA (verdiept spoor tussen stations) welke als vergelijking kan dienen voor deze “autotunnel” MKBA ontbreekt.
 
Grote twijfels Autotunnel Zuidelijke ligging en fietstunnel.
Ondanks diverse studies in uitgebreide rapporten sedert 2019 uiten opstellers daarvan nog steeds twijfels over een verantwoorde uitvoering van dit project.
 
20-08-2020 Factsheets planstudie Guisweg
blz. 16 Zuidelijke ligging – negatief oordeel
blz. 21 Zuidelijke ligging – Verkeerskundig is deze variant ingewikkeld en ook de verkeersveiligheid is onzeker.
 
Presentatie verkeersdeskundigen in de Raad dd. 21 juli 2022.
Deze deskundigen stelden een groot aantal vraagtekens bij deze autotunnel. Veiligheid. doorstroming, herrie, onoplosbare onduidelijke verkeersafwikkeling.
Lange fietstunnel gevoelens van onveiligheid, gevaarlijke ondergrondse kruising.
 
Verkeersrapport Sweco 24 mei 2022
Aanbeveling 1: Nader onderzoek doorstroming. In Alternatief 2 wordt het drukker rond Aansluiting 3 en daardoor kunnen stromen geblokkeerd raken. Hier is op zich ruimte om dit te voorkomen door middel van het verlangen van opstelstroken. Nader onderzoek hiernaar is ook aan te bevelen.
Aanbeveling 2: Nader onderzoek verkeersveiligheid
In Alternatief 2 worden de verkeerstromen op de Provincialeweg gescheiden door beide richtingen van doorgaand en afslaand verkeer naar één kant van de weg te leiden. Dat gebeurt via een systeem van switches waarvan de effecten op de verkeersveiligheid en het gedrag van weggebruikers nog niet goed bekend is. Het is aan te bevelen hier nader onderzoek naar te doen.

Aanbeveling 3: Nader onderzoek naar aanvullende maatregelen. De ingrepen hebben zowel positieve als negatieve effecten. Het is belangrijk om te onderzoeken welke aanvullende maatregelen genomen kunnen worden om negatieve effecten te beperken.

Opmerking Hart voor Stad: Ondanks de overvloed aan rapporten sedert 2019 worden in dit verkeersrapport nog weer voorbehouden gemaakt en adviezen gegeven voor verder onderzoek. De presentatie in de Raad op 26 juni 2022 door een tweetal deskundigen op het gebied van verkeer, vervoer, mobiliteit en ruimteplanologie drukten de raadsleden op de vele tekortkomingen die een autotunnel onder het spoor zou opleveren. Dit betreft geen “mening” maar een opsomming van feiten door deskundigen.

Plan MER Guisweg Sweco 2022/17481
De veiligheid en bereikbaarheid op en rondom de kruising wordt verbeterd door het opheffen van de spoorwegovergang. Het doel wordt daarmee gerealiseerd.
Opmerking Hart voor Stad: Tabel S.2 Verkeersveiligheid autoverkeer opl. Zuid krijgt ++. Slechte konklusie; Hoe wordt veiligheid autoverkeer beoordeeld? Strookt niet met Sweco verkeersrapport van 24 mei 2022.
 
Planstudie Guisweg 1 sept 2022

Opmerking Hart voor Stad: “Lijken” is onvoldoende als basis voor besluitvorming; een door een van onze deskundigen opgestelde analyse geeft aan dat een 2 baans autotunnel gedurende de spits onvoldoende is om het verkeer te verwerken. In Heerhugowaard heeft men gekozen voor een nieuwe 4 baans autotunnel onder het spoor; daarbij is verkeersaanbod belangrijk minder dan in Zaanstad. Zie ook bijlage 3.

Als mitigatie geen optie is, is de voorgenomen ontwikkeling op grond van artikel 2.8 lid 4 Wnb alleen vergunbaar bij ontbreken van Alternatieven, een Dwingende reden van Groot openbaar belang en bij voldoende Compensatie (ADC-toets). Mitigatiemaatregelen en het vervolgproces zullen in de volgende fase worden uitgewerkt.

Opmerking Hart voorStad; Een alternatief (VERDIEPT SPOOR) is zeer wel aanwezig. Technische en financieel onderzoek naar (on)haalbaarheid daarvan, dat tot nog toe is gedaan, toont grote leemtes.

09-12-2021 Focusgroep Project Guisweg Fase 2

 

Financiële vergelijking oplossing 1 en oplossing 4
15 juli 2022 diende Hart voor Stad een gedetailleerde vergelijking in van kosten betrekking hebbend op oplossing 1 en 4. Deze vergelijking werd aanleiding voor de gemeente en Kodos om hierop te reageren. Onze tegenreactie voegden wij op 4 oktober hieraan toe.
Deze vergelijking gaf als resultaat:
Kosten van aanleg autotunnel € 147 M
Kosten spoor verdiept € 107 M (Oorspronkelijk design)
Deze vergelijking werd onlangs met ambtenaren besproken; over de juistheid van bovengenoemde bedragen werd geen opmerking gemaakt.
Daarbij zijn de kosten voor bijkomende werkzaamheden zoals engineering, risicoreservering, objectrisico's en BTW voornamelijk een functie van de directe- en indirecte kosten van aanleg.
Inmiddels weten we dat de kosten van aanleg van de autotunnel Zuidelijke ligging zijn opgelopen tot € 170 M. In de raadspresentatie dd. 27 sept. 2022 werd gesteld: “We weten nog niet hoe hoog de uiteindelijke kosten worden. Dat zien we later wel”Daarmee wordt een voorbehoud gemaakt t.a.v. verdere stijgingen als gevolg van extra bouwkosten en tijdsinflatie.

Zeer belangrijk is het feit dat de kostenbesparing, die met de korte spoortunnel kan worden verkregen, voor wat betreft het aandeel dat Zaanstad daarin heeft, de basis kan vormen om tot oplossing van 3e ontsluiting Westerwatering te komen.


Almelo

In Almelo is in 2009 een verdiept spoor in open bak aangelegd.

Dit project is volledig vergelijkbaar met de doelstelling van het project Guisweg.
Wij hebben herhaaldelijk erop aangedrongen contact op te nemen met de projectleider in Almelo, waarbij wij alle noodzakelijk gegevens verschaften. Pas recent heeft dat contact ook plaats gevonden. In dat verband meldt de heer Hoek op 11 mei 2022:
Uiteindelijk blijkt dan dat het verschil met het project in Almelo dan helemaal niet zo groot meer is”. Zie verslag van die datum.
 
En inderdaad de situatie met het project Guisweg is vergelijkbaar.
Er waren vraagtekens of er voldoende ruimte is tussen het eilandperron van station Zaandijk en het Noordelijk deel van de turborotonde. (zie afbeeldingen 4 en 5 in bijlage) . Deze vraagtekens zijn hier mee opgelost.
Lengte huidig eilandperron Zaandijk is 286 meter. Over een afstand van 40 meter is het Zuidelijk deel vlg. ProRail te smal en niet conform voorschriften.
Volgens NS opgave hebben de verschillende sprinters de volgende lengtes:
6 baks SNG 119 meter (2x3 baks)
6 baks SLT-VI 100,5 meter
De langste treinen passen ruim binnen een met 40 meter ingekort eilandperron.

Technische argumenten tegen de bouw van een autotunnel met bijbehorende infrastructuur in kader “Project Guisweg”

Technische argumenten voor de bouw van een verdiept spoor met bijbehorende infrastructuur in kader “Project Guisweg”

Ten overvloede zenden wij twee basic afbeeldingen die “verdiept spoor” verbeelden. Een gedetailleerd plan van aanpak houden wij beschikbaar. Wij menen dat bovenstaande feitelijke gegevens voldoende zijn om het door ons gewenste vergelijkend onderzoek te doen uitvoeren. En laat men daarbij niet opnieuw de fout maken Hart voor Stad buiten te sluiten.

 

Met vriendelijke groet,
Vereniging HartvoorStad
Werkgroep Spoorse doorsnijdingen
 
Joop Vogelaar Hans Gruijs Will Evers

Bijlagen

1 - 16-03-2021 Movares
2 - 27-09-2022 Raadspresentatie
3 - 15-10-2022 analyse QS MKBA autotunnel
4 - 2021-01-04 Basic wegenplan verdiept spoor
5 - 2021-01-04 Wegenplan detail verdiept spoor

Terug naar SCHANS